Revma: http://www.revmamag.com.cy/
Quotations:
Υπάρχει ένας Ευρωπαϊκός προσανατολισμός ως προς τη μορφή της εξωτερικής της πολιτικής της Τουρκίας. Δεν δίνει έμφαση σε σκληρού στρατιωτικού τύπου επιλογές αλλά περισσότερο σε διπλωματικές πολυμερείς επιλογές.
Εάν το Κυπριακό πρόβλημα παραμείνει ανεπίλυτο θα είναι αρκετά δύσκολο για την ΕΕ και την Τουρκία να έχουν έναν εποικοδομητικό θεσμικό μηχανισμό συνεργασίας.
Η Κύπρος στην ΕΕ, η Ελλάδα στην ΕΕ και η Τουρκία στην ΕΕ σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον να συνεργάζονται στενά στην Ανατολική Μεσόγειο. Σκεφτείτε όλα τα πλεονεκτήματα από μια τέτοια σχέση. Μάλλον ουτοπία σε αυτό το στάδιο αλλά μπορεί να δουλέψει.
--------------------------------------------- --------------------------------------------------------------
Η συνομιλία με τον καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και κάτοχο της έδρας Jean Monnet στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Μέσης Ανατολής Attila Eralp σίγουρα προσφέρει την ευκαιρία διεύρυνσης της οπτικής γωνίας από την οποία αντικρίζουμε το μεταλλασσόμενο διεθνές σκηνικό και ζητήματα που ίσως είναι οριοθετημένα σε στενά πλαίσια συζητήσεων, ιδιαίτερα σε ότι αφορά το Κυπριακό. Ο καθηγητής αναλύει το ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή και τις προσπάθειές της να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη-κλειδί για τις ευρω-ατλαντικές σχέσεις. Παρουσιάζει τη διάδραση των σχέσεων αυτών και τις φιλοδοξίες της Τουρκίας. Το διαμορφούμενο σκηνικό στην περιοχή, το αιωρούμενο βήμα της Τουρκίας μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ και η επιβράδυνση της ενταξιακής της πορείας σαφώς και επηρεάζουν και τη διαδικασία επίλυσης του κυπριακού αλλά και την ίδια τη θέση της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο καθηγητής Εράλπ, είναι Διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών και Διευθυντής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Μέσης Ανατολής στην Άγκυρα με ιδιαίτερο ακαδημαϊκό ενδιαφέρον στις σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ.
Ερ: Πώς βλέπετε την θέση της Τουρκίας στο σημερινό διεθνές περιβάλλον σε σχέση με τις επιδιώξεις της Τουρκίας να καταστεί περιφερειακός παράγοντας;
Απ: Παρακολουθώντας το διεθνές σύστημα και την επιστροφή της γεωπολιτικής, φαίνεται ότι υπάρχει ένας ολοένα αυξανόμενος ρόλος της Τουρκίας και της θέσης της. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς χρησιμοποιεί η Τουρκία αυτή τη γεωπολιτική θέση προς όφελός της και του προσανατολισμού της εξωτερικής της πολιτικής όπως και της ενταξιακής της πορείας.
Στη σύγκρουση της Γεωργίας, η Τουρκία πήρε μια νέα περιφερειακή πρωτοβουλία που χαρακτηρίστηκε ως πλατφόρμα σταθερότητας και συνεργασίας, ανάμεσα σε Ρωσία, Αζερμπαϊτζάν, Αρμενία και Τουρκία. Το ενδιαφέρον είναι ότι αποτελεί μια μεγάλης κλίμακας πρωτοβουλία στον Καύκασο όπου υπάρχουν διάφορες παγιωμένες συγκρούσεις. Στο διεθνές σύστημα όλες αυτές οι συγκρούσεις έχουν τη δυνατότητα να κλιμακωθούν σε θερμές. Η επιτυχία της πρωτοβουλίας εξαρτάται από την επίλυση δύο μεγάλων προβλημάτων στην περιοχή: Τις σχέσεις της Τουρκίας με την Αρμενία και το Ναγκόρνο - Καραμπάχ. Αν αυτές οι δύο διαμάχες δεν επιλυθούν θα είναι πολύ δύσκολη η σταθερότητα στην περιοχή, γιατί η Τουρκική πρωτοβουλία βασίζεται περισσότερο σε δομημένες σχέσεις και βαθύτερη κατανόηση. Βασίζεται στην Ευρωπαϊκή ιδέα των λειτουργικών σχέσεων και είναι δύσκολο να έχεις τέτοιου είδους σχέσεις εν μέσω συγκρούσεων. Ωστόσο η Τουρκία προωθεί την πρωτοβουλία αυτή και μάλιστα προσπαθεί να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Αρμενία κάτι που είναι πολύ ενδιαφέρον καθώς ο διάλογος που έχει ανοίξει με τις χώρες της περιοχής μπορεί να οδηγήσει σε ένα πολυμερές σχέδιο και την Τουρκία να παίζει ένα πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτό.
Η Τουρκική εξωτερική πολιτική, εξευρωπαΐζεται συνεχώς την τελευταία δεκαετία. Υπάρχει ένας Ευρωπαϊκός προσανατολισμός ως προς τη μορφή της εξωτερικής της πολιτικής. Δεν δίνει έμφαση σε σκληρού στρατιωτικού τύπου επιλογές αλλά περισσότερο σε διπλωματικές πολυμερείς επιλογές. Έτσι βρίσκεται σε ευθυγράμμιση με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Στην πρόσφατη Έκθεση Προόδου, στο κεφάλαιο της εξωτερικής πολιτικής, η συνεισφορά της Τουρκίας με όλες αυτές τις περιφερειακές πρωτοβουλίες και ο ρόλος της στη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο αξιολογείται θετικά. Βλέποντας τις εκθέσεις προόδου από το 1998, μπορεί κάποιος να παρατηρήσει την πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί ως προς την εξωτερική πολιτική και την Τουρκία. Το ίδιο ισχύει και τις σχέσεις της Τουρκίας με τους γείτονές της. Ωστόσο, παραμένουν ανεπίλυτα δύο σημαντικά προβλήματα για την Τουρκία: αυτό της Αρμενίας και της Κύπρου.
Ερ.: Σε αυτό το πλαίσιο, και έχοντας υπόψη τις προσπάθειες της Τουρκίας να αναδειχθεί σε περιφερειακό παράγοντα σταθερότητας, πόσο σημαντική είναι η λύση ή μη λύση του Κυπριακού προβλήματος; Πώς εντάσσεται στα σχέδια της Τουρκίας;
Απ: Ως ακαδημαϊκός, θεωρώ ότι η λύση του κυπριακού προβλήματος είναι σημαντική για την Τουρκία, για να έχει καλύτερες σχέσεις με τους γείτονές της. Εξαιτίας του Κυπριακού η Τουρκία δεν μπορεί να συμμετάσχει στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ). Υπάρχουν διάφορες συζητήσεις μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας αλλά θεσμικά η Τουρκία δεν μπορεί να συμμετάσχει εάν δεν είναι μέλος, Ωστόσο υπάρχουν άλλα επίπεδα συνεργασίας στον τομέα αυτό. Εξαιτίας του Κυπριακού η Τουρκία δεν μπορεί να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις στο κεφάλαιο που αφορά την ΚΕΠΠΑ και τις εξωτερικές σχέσεις, γεγονός που είναι λυπηρό, στο πλαίσιο των προσπαθειών της Τουρκίας στην εξωτερική της πολιτική που αναφέραμε.
Η μη λύση του προβλήματος, πραγματικά αποκλείει την Τουρκία από μια πιο εποικοδομητική και πιο σημαντική συμμετοχή σε μορφές πολιτικού διαλόγου στην ΕΕ και στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας, πολύ σημαντική για τον Καύκασο και την περιοχή της Μεσογείου. Η Τουρκία είναι απούσα και εδώ. Συζητούσαμε το ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή αλλά εξαιτίας του Κυπριακού η ΕΕ δεν μπορεί να συνομιλήσει με την Τουρκία σε αυτά τα θέματα, έτσι επίσημα ο διάλογος μεταξύ τους είναι περιορισμένος. Επίσης, υπάρχουν τριβές μεταξύ του ΝΑΤΟ και της ΕΕ ως αποτέλεσμα της μη λύσης. Κατά κάποιο τρόπο η Κυπριακή Δημοκρατία χρησιμοποιεί το δικαίωμα του βέτο της για τα θέματα που την αφορούν και βεβαίως η Τουρκία χρησιμοποιεί άλλα μέσα. Επομένως, εάν το Κυπριακό πρόβλημα παραμείνει ανεπίλυτο θα είναι αρκετά δύσκολο για την ΕΕ και την Τουρκία να έχουν έναν εποικοδομητικό θεσμικό μηχανισμό συνεργασίας.
Πιστεύω ότι η Τουρκία θα πρέπει να συμπεριληφθεί θεσμικά στην ΚΕΠΠΑ ακόμη πριν από την πλήρη ένταξή της, αφού η συνεισφορά της είναι στοιχειώδης, ειδικά εφόσον η ΕΕ θέλει να έχει γεωπολιτικό ρόλο και αντιμετωπίζει όλες αυτές τις προκλήσεις στην περιοχή. Με αυτή την προοπτική το Κυπριακό και πάλι αναδεικνύεται ως κρίσιμο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι είδους περιφερειακός παίκτης θα ήθελε να είναι η Τουρκία. Με ένα μονομερή ή ένα πολυμερή τρόπο; Θα συμμαχήσει μόνο με την ΕΕ ή τις ΗΠΑ ή και με άλλους παράγοντες; Εάν παραμείνει στην διαδικασία ένταξης στην ΕΕ, είναι εμφανές ότι θα προσεγγίσει περισσότερο την ΕΕ σε αυτά τα ζητήματα. Εάν όχι τότε θα μπορέσει να γίνει αυτοτελής περιφερειακός παίκτης. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να συμμαχήσει με άλλους περιφερειακούς παίκτες όπως η Ρωσία και θα υπάρξουν εξελίξεις στην περιοχή. Ή να συμμαχήσει με τις ΗΠΑ. Κοιτάζοντας όμως τον προσανατολισμό της Τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ως προς τη μορφή και το είδος προσεγγίζει περισσότερο τις θέσεις της ΕΕ. Ωστόσο, υπάρχουν προβλήματα μεταρρύθμισης και βεβαίως και το Κυπριακό.
Ερ: Πόσο σημαντικές είναι οι τοπικές εκλογές του προσεχούς Μάρτη στην Τουρκία, ειδικά σε ότι αφορά τη γενική συναίνεση και δυναμική που αναπτύχθηκε στο παρελθόν προς το πρόσωπο του Ερντογάν αναφορικά με την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας;
Απ: Δεν πιστεύω ότι οι τοπικές εκλογές θα αλλάξουν την σημερινή εικόνα. Επειδή η ενταξιακή διαδικασία έχει υποβιβασθεί τόσο, τώρα και θα είναι πολύ δύσκολο για το κυβερνητικό κόμμα να κάνει πολλά σε θέματα μεταρρύθμισης, Πιστεύω ότι περισσότερο θα εξαρτηθούν τα πράγματα από το τι θα γίνει στο Κυπριακό και στην Ευρώπη. Εάν, π.χ., με θετική Ιρλανδική ψήφο επικυρωθεί η Συνθήκη Λισσαβόνας και εάν η ΕΕ επιλύσει τα παρατεταμένα της προβλήματα και στρέψει την προσοχή της στα θέματα διεύρυνσης τότε σίγουρα θα υπάρξει κάποιο άνοιγμα. Το δεύτερο ζήτημα είναι τι συμβαίνει εδώ στο νησί. Εάν οι διαπραγματεύσεις συνεχιστούν κανονικά και αν ακόμα δεν οδηγήσουν σε αποτέλεσμα αλλά υπάρχει ένα κλίμα προόδου τότε αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην αναζωογόνηση της Τουρκικής ενταξιακής διαδικασίας και η Τουρκία θα αναζητήσει το ρόλο των ΗΠΑ σε αυτό. Ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ θα κοιτάξει προς την περιοχή της Μέσης Ανατολής. Το Κυπριακό ίσως να μην βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη αλλά σίγουρα θα πρέπει να εργασθεί πάνω σε κρίσιμα θέματα της περιοχής, και φυσικά θα υπάρξει ανάγκη της Τουρκικής συνεισφοράς.
Ας δούμε τότε πώς οι νέες ΗΠΑ θα συσχετιστούν με την Τουρκία και πώς αυτό θα επηρεάσει τη σχέση της Τουρκίας με την ΕΕ. Η κυβέρνηση Μπους, παρόλο που πήρε την απόφαση να υποστηρίξει την Τουρκία στην ενταξιακή της πορεία, στην ουσία δεν ήταν παραγωγική. Επίσης, για αρκετό καιρό οι σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης είχαν πρόβλημα οπότε θα δούμε πώς θα αλλάξουν οι σχέσεις αυτές. Εάν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη έχουν καλύτερες αρμονικές σχέσεις, αυτό θα βοηθήσει στην επίλυση προβλημάτων στη Μέση Ανατολή. Αυτή η ομοιομορφία μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ μπορεί να βοηθήσει την Τουρκία γιατί τυχόν τριβές μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ θα την στριμώξουν και από τις δύο πλευρές. Στην αντίθετη περίπτωση οι αρμονικές σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και ΗΠΑ είναι δυνατόν να βοηθήσουν την Τουρκία και ίσως και στη λύση του κυπριακού προβλήματος. Θα δούμε.
Ερ: Πιστεύετε ότι μετά το 2004, αναδεικνύεται ένας νέος εθνικισμός ανάμεσα στους Τουρκοκύπριους; Αυτό προσθέτει μια νέα διάσταση στις προσπάθειες για τη λύση του κυπριακού; Υπάρχει ένα επιπρόσθετο «κλειδί» σε αυτό της Τουρκίας για τη λύση;
Απ: Η εκτίμησή σας είναι ενδιαφέρουσα. Κατά την άποψή μου το κλειδί βρίσκεται στο ελληνικό μέρος του νησιού παρά στο τουρκικό ή ακόμη στην Τουρκία. Έχετε δίκαιο, η μη λύση του προβλήματος δημιουργεί διάφορες εθνικιστικές δυνάμεις, στην Τουρκία, στο βόρειο μέρος του νησιού. Εάν η μη λύση παραταθεί τότε υπάρχει πιθανότητα αύξησης του εθνικισμού. Όμως θυμάστε ότι το 2004 η Τουρκία άλλαξε δραστικά την πολιτική της στο Κυπριακό και οι Τουρκοκύπριοι άλλαξαν δραστικά την κατάσταση σε εκείνο το μέρος της Κύπρου. Εξαιτίας του «όχι» της Ελληνοκυπριακής πλευράς δεν υπήρξε λύση. Τώρα πιστεύω ότι όλοι πρέπει να εργαστούν για τη λύση, αλλά εξαρτάται περισσότερο από τους Ελληνοκύπριους. Δεν γνωρίζω εάν υπάρχει μια σταθερή δέσμευση για τη λύση ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους. Παρατηρώ, όμως ότι στην Τουρκοκυπριακή πλευρά υπάρχει σίγουρα.
Ερ: Τι είδους λύση πιστεύετε ότι επιθυμεί η Τουρκία μέσα σε όλο αυτό το διεθνές και περιφερειακό πλαίσιο; Υπάρχει κάποια αλλαγή στη δυναμική της σχέσης μεταξύ των Τουρκοκυπρίων και της Τουρκίας;
Απ: Η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι συνεργάζονται στενά για ένα πιο θετικό ρόλο στη λύση, από το 2003-2004. Υπάρχει μια σχέση διαβούλευσης, μεταξύ της ηγεσίας στο βόρειο μέρος της Κύπρου και της Τουρκίας. Επίσης οι πρωτοβουλίες της ηγεσίας στο τουρκικό μέρος του νησιού υποστηρίζονται από την Τουρκική κυβέρνηση άρα υπάρχει συνεργασία. Αναφορικά με το πρώτο μέρος της ερώτησης, θεωρώ ότι το είδος της λύσης εξαρτάται από τις δύο κοινότητες. Εάν οι δύο κοινότητες συζητήσουν την κοινή τους συμφωνία για τη λύση, τότε ας βοηθήσουν η Τουρκία και η Ελλάδα, ας είναι οι καταλύτες για τη λύση. Παρατηρώντας τους βασικούς Τουρκικούς προσανατολισμούς δεν έχει αλλάξει τίποτε από τότε που υποστήριξε το Σχέδιο των Η.Ε. Η τουρκική θέση παραμένει η ίδια και υπάρχει ένα μεγάλο acquis στις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό. Δεν μπορούν να αποκοπούν οι προηγούμενες προσπάθειες. Πιστεύω ότι οι παράμετροι για τη λύση είναι πολύ καλά γνωστές και το βασικό θέμα εδώ είναι ότι υπάρχει μεγάλη έλλειψη εμπιστοσύνης, ή επιθυμίας. Οι ηγεσίες σε διαφορετικές πλευρές χρησιμοποιούν πάντα τις διαπραγματεύσεις για τους εσωτερικούς τους σκοπούς. Πιστεύω ότι αυτά είναι τα βασικά προβλήματα.
Με το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων η Ελληνική πλευρά συνειδητοποίησε ότι είναι στην ΕΕ, είναι σε καλύτερη θέση και μπορεί να χρησιμοποιήσει το χρόνο και το όφελός των, ας πούμε ,υποχωρήσεων από την Τουρκία. Κάτι που είναι πολύ επικίνδυνο καθώς μπορεί να χαθεί μια σημαντική ευκαιρία. Στο παρελθόν η Τουρκία είχε κάνει παρόμοια λάθη. Τώρα κοιτάζοντας την κατάσταση εδώ στην Κύπρο, πιστεύω ότι είναι χειρότερα σε αυτή την πλευρά. Πιστεύω ότι η λύση είναι πιθανή και όλες οι παράμετροι βρίσκονται εκεί. Πολύ πιθανόν ο καταλύτης της ΕΕ να είναι περισσότερο καταλύτης μιας ειρηνικής διαδικασίας, μέσω της οποίας επιλύονται συγκρούσεις. Δεν ζεις με συγκρούσεις όταν είσαι μέλος της ΕΕ. Σκεφτείτε τις τραγικές συνέπειες. Είσαι ένα νέο μέλος και πρέπει να σκέφτεσαι αυτή τη σύγκρουση συνεχώς. Σκεφτείτε τα οφέλη και τις προοπτικές μακροχρόνια: Η Κύπρος, η Ελλάδα και η Τουρκία στην ΕΕ σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον να συνεργάζονται στενά στην Ανατολική Μεσόγειο. Σκεφτείτε όλα τα πλεονεκτήματα από μια τέτοια σχέση. Μάλλον ουτοπία σε αυτό το στάδιο αλλά μπορεί να δουλέψει.
No comments:
Post a Comment